Altijd op de hoogte van het nieuws uit de regio

De vierde macht heeft de wethouder in de tang

0
7 augustus

“We herkennen onszelf niet in dat beeld” zijn vaak de gevleugelde woorden van bestuurders die om verschillende redenen niet geconfronteerd willen worden met  tekortkomingen in de uitvoering van hun beleid. Gewoon omdat ze niet geïnteresseerd zijn of omdat ze door hun ambtenaren niet goed worden ingelicht of omdat ze geloven dat het probleem een kinderziekte is die snel overwaait. Dom natuurlijk want als de pers bloed ruikt dan is het Leiden in last.

Hoe groter de overheidsinstelling des te groter de kans dat het mis gaat. Ruis op de lijn noemen ze het als het niet botert tussen de bestuurder en zijn ambtenaren. De bonnetjesaffaire is hiervan een voorbeeld. Minister Ivo Opstelten en diens staatssecretaris Fred Teeven stapten op omdat ze door hun ambtenaren waren gepiepeld. Zij wisten van de bonnetjes maar hielden de informatie achter.

Ambtenaren, een volkje apart. Wie herinnert zich niet de hilarische Britse tv-serie "Yes, Minister." Daarin werd het conflict uitgebeeld tussen de minister (die denkt dat hij de macht in handen heeft) en de ambtenarij, die in werkelijkheid het land bestuurt. Steeds opnieuw probeert premier Jim Hacker een bepaald politiek doel te bereiken, maar zijn topambtenaar Sir Humphrey blokkeert zijn ambities door te zeggen dat hij het tegenovergestelde bereikt dan dat hij wil en stuurt hem de andere kant op. De kant die de ambtenaren graag willen. In 2009 werd er ook een Nederlandse variant van de comedy uitgezonden door de VPRO met de naam Sorry Minister, maar dat was geen groot succes.

Waarom spreekt men over de vierde macht? Ambtenaren zijn loyaal aan het bestuur maar vormen ook een zelfstandige macht: de vierde macht in Nederland naast de wetgevende macht, uitvoerende macht (het landsbestuur) en de rechterlijke macht. De ambtenarij vormt de vierde macht omdat ze veel te zeggen heeft over de uitvoering van beleid en omdat ze veel invloed heeft op het maken van beleid en regels. Zonder ambtelijk advies geen besluit. Zo is het wel in ons land. De ambtenaren zitten aan de voorkant en aan de achterkant van de beleidscyclus. Ga er maar aanstaan hoe het op gemeenteniveau is.

Aan de andere kant moet je blij zijn dat ambtenaren macht hebben. Zij ontlenen deze aan hun deskundigheid, hun informatievoorsprong ten opzichte van politici en hun contacten. Vaak zijn ze goed opgeleid en worden ze geselecteerd op hun vakspecialisme. Bestuurders worden benoemd op politieke gronden en zijn blij met de ambtenaren die hen influisteren wat ze moeten zeggen. Ambtenaren blijven zitten en zien politieke bazen komen en gaan. Daardoor hebben ze veel meer ervaring en zijn ze gewoonlijk beter geïnformeerd over hun beleidsterrein dan de minister of de wethouder. Kortom, de goed opgeleide ambtenaar heeft de wethouder snel in zijn greep. Zo is de cirkel weer rond.

Eugeen Hoekstra

Wat is Afrit71 Schagen Vandaag Den Helder Vandaag Hollands Kroon Vandaag